SCOSC حسین ترحمی اردکانی Research Letters on Management in Organizations مجله بین‌المللی مدیریت، کسب‌وکار، اقتصاد و مالی 2 2 (تابستان) 2026 08 24 A Study of the Tax System, Government Revenue Sources, and Economic Management Methods in the Sassanid Period Based on Historical Texts and Documents بررسی نظام مالیاتی، منابع درآمدی حکومت و شیوه های مدیریت اقتصادی در دوره ساسانی بر اساس متون و اسناد تاریخی 1 16 FA Seyed Mohammad Sadegh Mahdavi Master of Shiite History, Payam Noor University, Qom, Iran سیدمحمدصادق مهدوی کارشناسی ارشد تاریخ تشیع، دانشگاه پیام نور واحد قم، قم، ایران 2026 07 26 The tax system and economic management in the Sassanid period (224–651 AD) are considered to be among the most complex and efficient financial structures in ancient times. This study, using ancient Pahlavi texts, Sassanid inscriptions, Greco-Roman, Armenian, and Syriac sources, and historiographies of the Islamic period, examines the tax system, revenue sources, and economic management methods of the Sassanid government. The findings of the study show that land tax (kharaj) and per capita tax (gazit) constituted the most important sources of revenue for the Sassanid Empire. The Sassanid economic infrastructure was entirely based on agriculture, and the government provided a suitable platform for regular taxation through extensive irrigation networks, planned urbanization, and population transfer. The financial reforms of Khosrow Anushirvan (531–579 AD), which included changing the method of tax collection from moqasama (divided produce) to pamayash (survey), are considered a turning point in the financial history of ancient Iran. These reforms, while increasing government revenues, facilitated budget management, and provided a model for the tax system of the Islamic era. The results of this study show that the Sassanid government, using tools such as population transfer, the establishment of new cities, the exploitation of mines, the collection of trade duties, and war booty, was able to create a coherent system to finance its extensive military, administrative, and development expenditures. نظام مالیاتی و مدیریت اقتصادی در دوره ساسانی (۲۲۴–۶۵۱ میلادی) از پیچیده ترین و کارآمدترین ساختارهای مالی در دوران باستان به شمار می رود. این پژوهش با بهره گیری از متون کهن پهلوی، کتیبه های ساسانی، منابع یونانی-رومی، ارمنی و سریانی و historiographies دوره اسلامی، به بررسی نظام مالیاتی، منابع درآمدی و شیوه های مدیریت اقتصادی دولت ساسانی می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که مالیات بر زمین (خراج) و مالیات سرانه (گزیت) مهم ترین منابع درآمدی شاهنشاهی ساسانی را تشکیل می دادند. زیر ساخت اقتصاد ساسانی کاملاً مبتنی بر کشاورزی بود و دولت از طریق شبکه های آبیاری گسترده، شهرنشینی برنامه ریزی شده و جابه جایی جمعیت، بستر مناسبی برای اخذ مالیات منظم فراهم می آورد. اصلاحات مالی خسرو انوشیروان (۵۳۱–۵۷۹ میلادی) که تغییر روش دریافت مالیات از مقاسمه (تقسیم محصول) به پیمایش (مساحی) را شامل می شد، نقطه عطفی در تاریخ مالی ایران باستان محسوب می گردد. این اصلاحات ضمن افزایش درآمدهای دولتی، مدیریت بودجه را تسهیل کرد و الگویی برای نظام مالیاتی دوران اسلامی فراهم آورد. نتایج این پژوهش نشان می دهد که دولت ساسانی با استفاده از ابزارهایی همچون جابه جایی جمعیت، ایجاد شهرهای جدید، بهره برداری از معادن، اخذ عوارض تجاری و غنایم جنگی، توانست نظامی منسجم برای تأمین مالی هزینه های گسترده نظامی، اداری و عمرانی خود ایجاد کند. https://ijmbef.ir/downloadfilepdf/63643